Theo kinh nghiệm của tôi, Gà Biết Lối Đá Độc thực thụ không nằm ở việc thuộc lòng tên vảy, mà nằm ở khả năng “đọc vị” tổng thể xem con gà thuộc trường phái Văn hay Võ, từ đó suy ra các đòn thế đặc trưng của nó.
Tại Sao “Coi Tướng” Gà Lại Quan Trọng Hơn “Soi Vảy”?
Nhiều người mới chơi thường lao vào “học vảy”, mong tìm được “linh kê” (gà linh) hay “gà dữ” mà quên mất một điều cốt lõi: vảy tốt chỉ là một phần. “Linh kê” thì ngàn con có một, rất hiếm. Gà có vảy tốt mà sư kê chăm sóc cẩu thả, cho ăn uống lôi thôi thì cũng trở thành gà tồi.

Ngược lại, kinh nghiệm của tôi cho thấy, một con gà “rót” (gà thua độ) mà gặp người nuôi giỏi, biết “quần sương”, “vô nghệ”, “dầm cẳng” đúng bài bản, vẫn có thể lập nên kỳ công. Vì vậy, việc đầu tiên không phải là tìm vảy hiếm, mà là phải biết con gà mình cầm trên tay thuộc loại nào.
Sách “Kê Kinh” cổ điển cũng dạy rất rõ: “Trước phân văn võ làm đầu”. Bạn phải biết gà mình thuộc trường phái “Văn” hay “Võ” để có chiến lược nuôi dưỡng và ghép độ phù hợp.
Phân Biệt Hai Trường Phái Gà: Văn Kê và Võ Kê (Theo Kê Kinh)
Một chiến kê cũng như một võ sĩ, có trường phái riêng. Tôi sẽ phân tích dựa trên các đúc kết của cổ nhân để bạn dễ hình dung:
Đặc Điểm “Văn Kê” (Gà Văn)
- Tướng mạo: Thường có mã kim (lông mã) nhỏ, lông ngời, ướt mượt. “Kê Kinh” gọi là “Mã kim nhỏ nhẻ không to, Lông ngời cho ướt thiệt đồ thuần văn”. Mồng thường là mồng co, mồng lái (mồng ngả).
- Chân vảy: Gà thuần văn có đường vảy (đường đất) nhỏ, trơn. Ngón chân dài, thắt lại ở các đốt. Cựa thường là cựa kim (nhọn, nhỏ) và đóng thấp.
- Lối đá (Suy luận của tôi): Gà văn thường lanh lẹ, khôn ngoan. Lối đá của chúng thiên về né tránh thông minh, ra đòn chính xác, hiểm hóc chứ không dùng sức mạnh để áp đảo.
Đặc Điểm “Võ Kê” (Gà Võ)
- Tướng mạo: Thường có đầu lớn, lông khô, mình tròn trịa, chắc nịch. “Kê Kinh” mô tả: “Con nào đầu lớn khô lông, Mình mà tròn tượng…”. Mồng gà võ thường là mồng chóc, mồng trập, hoặc mồng thòng.
- Chân vảy: Gà thuần võ có vảy khô, nổi rõ “khai mương”, dáng chân như chân gà chết. Vảy thường to, kịch, ngón chân không cần dài. Cựa thường đóng “huyền” (cựa đen) hoặc cựa to, nhọn như búa.
- Lối đá (Suy luận của tôi): Gà võ là mẫu chiến binh dùng sức mạnh. Lối đá của chúng thiên về áp sát, chịu đòn tốt, ra đòn mạnh bạo để áp đảo đối thủ.
Gà “Văn Pha Võ” và “Võ Pha Văn”
Trên thực tế, gà thuần văn hay thuần võ rất hiếm. Đa số chúng ta gặp là gà pha. Kinh nghiệm “Kê Kinh” chỉ rõ:

- Gà Văn pha Võ: Lông không khô cũng không ướt. Chân có “đại giáp bài khai”, vảy ở đường đất nhỏ như sợi chỉ.
- Gà Võ pha Văn: Lông mã dài nhưng ướt. Chân có vảy cọp, đường đất thô, lớn. Cựa thuộc dạng cựa đao hoặc cựa lớn mà ngay.
Lời khuyên của tôi là phải biết rõ gà mình. “Kê Kinh” có câu: “Văn thuần ăn võ thuần mà, Võ thuần ăn đặng văn pha rất mầu”. Biết rõ loại gà là bước đầu tiên để chiến thắng.
Cách Nhìn Gà Biết Lối Đá: Đọc Vị 5 Đòn Thế Kinh Điển Qua Ngoại Hình
Đây là phần quan trọng nhất mà nhiều người mới chơi hay nhầm lẫn. Lối đá của gà được quyết định phần lớn bởi cấu tạo cơ thể của nó. Dưới đây là cách tôi phân tích 5 đòn thế phổ biến nhất qua ngoại hình:
1. Đòn “Sỏ” (Đá Cổ, Mồng)
Đòn Sỏ là gì? Đây là thế đá mà con gà sẽ cắn dính vào mồng hoặc da đầu của đối thủ để làm điểm tựa, sau đó tung liên tiếp các đòn đá vào cần cổ, có thể gây sái cổ, trật khớp.
Cách nhìn gà biết đòn Sỏ:
- Cái Mỏ: Hãy xem kỹ mỏ gà. Một con gà chuyên đá sỏ phải có cái mỏ ngắn, to và mảnh. Khi mổ thì đau, cắn thì phải dính chặt. Tôi đã thấy những con gà mỏ tốt, chỉ cần cắn dính một lần là đủ thời gian tung 2-3 đòn hiểm mới chịu nhả.
- Cái Mồng: Ngược lại, để *phòng thủ* đòn sỏ, bạn nên chọn gà có mồng trích (mồng nhỏ, mọc sát đầu). Loại mồng này khiến địch thủ rất khó cắn dính. Các loại mồng lớn như mồng dâu, mồng ba lá rất xấu, vừa dễ bị cắn, vừa dễ chảy máu làm mờ mắt, khiến gà thua oan.

2. Đòn “Mé” (Đá Mang Tai, Mặt)
Đòn Mé là gì? Đây là thế đá thốc thẳng vào mang tai, vào mặt của đối thủ. Đây là đòn rất độc, dễ gây xể mày, bể mặt, hoặc đui mắt.
Cách nhìn gà biết đòn Mé:
- Cặp Ghim: Đây là yếu tố quyết định. “Ghim” là hai cái xương nhỏ nhô ra ở hai bên lỗ hậu môn. Bạn hãy kiểm tra độ khít của nó.
- Ghim khít: Nếu kẽ hở giữa hai ghim càng hẹp (lý tưởng là đút vừa lọt ngón tay út) thì khi ra đòn, hai chân gà sẽ đá chụm lại. Đây chính là cấu tạo tạo ra những đòn mé cực kỳ nguy hiểm.
- Ghim rộng: Nếu hai ghim quá rộng, khi tung đòn, hai chân sẽ đá trật ra ngoài. Bạn có thể nghe tiếng gió rẹt rẹt rất đáng sợ, nhưng thực chất chỉ toàn “đòn gió”, không gây sát thương.
3. Đòn “Xạ” (Song Phi, Quăng)
Đòn Xạ là gì? Là những cú đá bất thình lình, tung cả hai chân lên một lần (song phi) vào cần cổ và mặt đối phương. Có nơi gọi là “quăng”.
Cách nhìn gà biết đòn Xạ:
- Bộ Đuôi: Để thực hiện đòn này, gà cần khả năng giữ thăng bằng cực tốt. Bạn hãy nhìn vào bộ đuôi. Đuôi gà phải cần thiết, không chỉ làm đẹp mà còn giữ cân bằng khi đá. Gà thiếu đuôi (đuôi ngắn, xơ rơ) khi đá nhẹ cũng dễ té. Ngược lại, đuôi quá dài cũng bất tiện, gà sẽ tự đạp lên lông đuôi mà té.
- Hình dáng: Gà đá đòn này cần thân hình cân đối, lanh lẹ (mắt sâu, mặt lẹ).
4. Đòn “Dìa” (Vào Nách)
Đòn Dìa là gì? Có nơi gọi là “vô dĩa”. Khi hai con gà mệt, con gà có đòn này sẽ chủ động chui vào nách đối thủ để né đòn. Bất thình lình, nó sẽ ngóc đầu lên từ phía nách, cắn vào cần cổ làm điểm tựa rồi đá thốc lên ngực, hông. Gà đòn mà dính “đòn dĩa” dễ gãy cánh, tức ngực.
Cách nhìn gà biết đòn Dìa:
- Cần Cổ: Gà này phải có cần cổ to, dài và xương cần phải liên lạc với nhau, không được lệch vẹo. Cổ to, khỏe giúp nó xoay trở tốt và chịu được lực khi “vô dĩa”. Gà cổ nghiêng, đầu nghiêng là loại phải bỏ đi.
5. Đòn “Hồi Mã Thương”
Đòn Hồi Mã Thương là gì? Đây là đòn của gà “linh”, rất hiếm. Con gà đang đá, có thể giả bộ thua (hoặc bị đòn đau thua thật), nó bỏ chạy một vòng. Khi đối thủ rượt đuổi, nó bất thần tỉnh táo, quay lại tung một đòn chí mạng kết liễu trận đấu.
Cách nhìn gà: Đây là đòn của “linh kê”. Bạn đừng cố tìm, vì chúng “nghìn con mới có một”. Chúng thường có đặc điểm dị biệt như:
- Gà Tử Mị: Ngủ như gà chết (chân ngay đơ, cánh giang rộng, đầu chúc xuống).
- Gà Nhật Nguyệt: Hai cựa có hai màu khác nhau (một đen, một trắng).
- Gà Lông Voi: Có một hoặc hai sợi lông cứng, xoắn như lò xo ở cánh hoặc đuôi.
Những Sai Lầm “Chết Người” Khi Chọn Gà (Lời Khuyên từ Bj38)
Từ kinh nghiệm của bản thân và từ việc chứng kiến nhiều người mới chơi thất bại, tôi đúc kết 3 sai lầm lớn nhất khi chọn gà mà bạn phải tránh:

Sai lầm 1: Quá tin vào vảy tốt mà bỏ qua ngoại hình tổng thể
Tôi xin nhắc lại: một con gà “hiệp cách” (có vảy tốt theo sách) nhưng bị “thất cách” (ngoại hình tổng thể xấu) thì cũng là gà bỏ đi. Bạn phải loại bỏ ngay những con gà có vảy tốt nhưng mắc các tật ngoại hình như:
- Cổ cong, đầu nghiêng, lườn vẹo (làm gà đứng không cân đối).
- Ghim quá rộng (đá đòn gió) hoặc ghim lệch (một ngắn một dài, dễ bị đui mắt).
- Mang các vảy xấu (Kê Kinh và kinh nghiệm dân gian đều chê) như: vảy Cán Trên, vảy Cán Dưới, Xổ Chậu Tám Vảy, Khai Hậu, Nát Hậu, Dặm Ngoại, Vảy Đậu Đầu, Bể Biên… Nuôi những con này chỉ tốn lúa.
Sai lầm 2: Coi nhẹ gà mái
Cổ nhân đã dạy: “Chó giống cha, gà giống mẹ”. Điều này đặc biệt đúng với gà nòi. Con non sẽ ảnh hưởng từ gà mẹ rất nhiều. Đừng tiếc tiền lặn lội tìm mua một con mái gốc thật hay, nổi danh “lì đòn”, “đứng khuya”. Có mái tốt, cản với trống hay (đã thắng trận) thì bầy con sinh ra mới có hy vọng xuất sắc.
Sai lầm 3: Coi nhẹ việc chăm sóc
Đây là sai lầm chết người nhất. Tôi đã thấy nhiều người có được gà linh, gà dữ nhưng “cho ăn uống lôi thôi, săn sóc cẩu thả”. Kết quả là gà linh còn đá tệ hơn cả gà thường. Ngược lại, một sư kê giỏi biết cách chăm sóc (cho uống nước khuya, quần sương, dầm cẳng, vô nghệ) có thể biến một con gà thường thành chiến kê.
Kết Luận
Để thực sự biết cách nhìn gà biết lối đá, bạn phải bắt đầu từ cái nhìn tổng thể: phân biệt con gà đó thuộc trường phái Văn hay Võ dựa trên tướng mạo, lông, mồng như “Kê Kinh” đã dạy. Sau đó, hãy kiểm tra các chi tiết “chí mạng” như độ khít của ghim (quyết định đòn mé), cái mỏ (quyết định đòn sỏ), và bộ đuôi (quy định đòn xạ).
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
1. Gà “ghim” khít và ghim rộng ảnh hưởng thế đá thế nào?
Ghim càng khít (vừa lọt ngón út) thì gà đá đòn càng chụm, chuyên về đòn mé (đá mang tai, mặt) rất hiểm. Ghim rộng gà thường đá đòn gió, lực đá bị phân tán ra ngoài, không hiệu quả.
2. Thế nào là “linh kê”?
“Linh kê” là từ chỉ những con gà hiếm có, dị tướng, thường có biệt tài. Ví dụ như gà Tử Mị (ngủ như chết), gà Nhật Nguyệt (hai cựa hai màu), gà Lông Voi (có lông xoắn cứng), hoặc gà có vảy Hổ Đầu (dặm nhỏ ở ngón chúa). Loại này rất hiếm, nghìn con mới có một.
3. Mồng gà ảnh hưởng gì đến lối đá?
Mồng gà ảnh hưởng lớn đến khả năng phòng thủ. Gà mồng trích (mồng nhỏ, thấp, sát đầu) là tốt nhất, vì đối thủ khó cắn dính để ra đòn “sỏ”. Gà mồng dâu, mồng ba lá (mồng lớn) rất xấu, dễ bị cắn, và khi bị đá trúng dễ chảy máu nhiều, máu chảy xuống mắt làm mờ mắt, dẫn đến thua cuộc.
