Tạo dòng gà chọi là một hành trình khoa học và nghệ thuật kéo dài ít nhất 3-5 năm, đòi hỏi sự kiên nhẫn tột độ, kiến thức về di truyền, và một chiến lược thanh lọc tàn nhẫn.
Đây không phải là việc mua một con trống hay và một con mái tốt rồi cho đạp mái là xong. Đó là cả một công trình để tạo ra sự ổn định, tạo ra một “thương hiệu” mang dấu ấn của riêng bạn. Trong bài viết này, tôi sẽ chia sẻ toàn bộ kinh nghiệm xương máu của mình về cách tạo dòng gà chọi.
Tư Duy Nền Tảng: “Dòng” Gà Là Gì Và Tại Sao Phải Tạo Dòng?
Trước khi bắt tay vào làm, chúng ta phải hiểu rõ mục tiêu. “Dòng gà” (bloodline) là một nhóm gà có chung huyết thống, được duy trì qua nhiều thế hệ, sở hữu những đặc tính di truyền (lối đá, đòn cáo, sức bền, độ lỳ) một cách ổn định.
- Gà Lai (Cross-bred): Là kết quả của việc cho 2 con gà khác dòng giao phối. Gà con đời F1 có thể rất hay, nhưng khi bạn cho chúng giao phối với nhau, đời F2 sẽ “vỡ” dòng, con hay con dở không thể kiểm soát.
- Gà Dòng (Line-bred/Purebred): Là gà được đúc trong cùng một huyết thống có kiểm soát. Lợi ích lớn nhất là tỉ lệ ra gà hay rất cao và bạn có thể dự đoán được lối đá, cá tính của chúng.
Kinh nghiệm của tôi là: Đừng bao giờ hài lòng với một con gà F1 dù nó thắng độ. Mục tiêu của người tạo dòng là sự ổn định ở F3, F4 và xa hơn nữa.
Bước 1: Chọn “Viên Gạch Nền Móng” – Gà Trống và Gà Mái
Đây là bước tối quan trọng. Chọn sai nền móng, cả công trình của bạn sẽ sụp đổ. Nhiều người mới chơi quá chú trọng gà trống mà xem nhẹ gà mái, đó là sai lầm chết người.
“Chó giống cha, Gà giống mẹ” – Tại sao mái nòi là cốt lõi?
Cổ nhân đã đúc kết “chó giống cha, gà giống mẹ”. Câu này đặc biệt đúng với gà nòi. Con mái không chỉ di truyền ngoại hình, mà còn di truyền những thứ cốt lõi nhất của một chiến kê: độ lỳ, sự bền bỉ, và gan dạ. Gà trống có thể di truyền đòn hay, thế đẹp, nhưng một con gà không lỳ thì đòn hay mấy cũng vứt.
Khi chọn gà mái làm giống (mái nòi), tôi luôn tìm kiếm:
- Ngoại hình: Thân mình bầu bĩnh, vai nở, hông rộng.
- Xương cốt: Lườn thẳng, không vẹo. Hai xương ghim phải thật khít (lý tưởng là đút vừa ngón tay út), dài và bằng nhau. Ghim mà rộng, ghim ngắn ghim dài tuyệt đối không dùng làm giống.
- Vảy: Chân có vảy tốt, rõ ràng (ví dụ: hai hàng trơn, vảy qui, vảy vấn sáo).
- Lịch sử: Quan trọng nhất! Con mái đó phải thuộc dòng lỳ lợm, chịu đòn tốt. Tốt nhất là chọn con mái đã đẻ vài lứa, đã có con thắng trận. Không ai dùng gà mái tơ đẻ lứa so để làm giống nền móng.
Chọn Gà Trống “Đầu Dòng”
Chọn gà trống dĩ nhiên cũng vô cùng quan trọng. Nó sẽ di truyền lối đá và đòn thế đặc trưng cho dòng gà của bạn. Tiêu chuẩn của tôi khi chọn trống đầu dòng:
- Thành tích: Đã thắng trận, có đòn lối độc đáo, rõ ràng (ví dụ chuyên sỏ, chuyên mé, hay chuyên đá xạ).
- Ngoại hình: Tương xứng với gà mái. Cần cổ to, liền lạc. Mỏ ngắn, to và mảnh để mổ cắn chính xác. Lưng dài vừa phải, thế đứng “giọt mưa” (lưng phía giáp cổ cao hơn phía đuôi).
- Huyết thống: Quan trọng nhất là không trùng huyết với con mái nền móng của bạn. Đời F1 chúng ta cần sự giao thoa của hai dòng tốt nhất.
Bước 2: Kỹ Thuật “Đúc” (Breeding) – Khoa Học Của Sư Kê
Đây là phần phức tạp nhất. Sau khi có cặp giống F0 ưng ý, chúng ta sẽ bắt đầu “đúc”.
Đời F1: Phép Lai Tạo (Cross-breeding)
Cho trống (A) và mái (B) giao phối, chúng ta được lứa F1 (AB). Lứa này thường hội tụ nhiều ưu điểm: đòn của cha, độ lỳ của mẹ. Chúng có thể rất xuất sắc, thắng nhiều độ. Nhưng như tôi đã nói, chúng không ổn định về gen.
Từ Đời F2: Phép Lai Cận Huyết (Inbreeding & Line-breeding)
Đây là mấu chốt của “tạo dòng”. Để củng cố gen trội (gen hay) và loại bỏ gen lặn (gen xấu), chúng ta phải dùng phép lai cận huyết. Có 2 chiến lược:
- Inbreeding (Giao phối cận huyết): Cho F1 lai với F0 (Cha lai con gái, Mẹ lai con trai) hoặc cho anh em F1 lai với nhau.
- Ưu điểm: Củng cố gen trội cực nhanh.
- Nhược điểm: Cực kỳ rủi ro. Tỉ lệ xuất hiện gen lặn xấu (dị tật, yếu ớt, vô sinh) rất cao. Tôi không khuyên người mới dùng cách này.
- Line-breeding (Lai dòng): Đây là chiến lược an toàn và hiệu quả nhất mà tôi khuyên dùng.
- Cách làm: Giữ lại con mái F1 (AB) hay nhất, cho lai với một con trống khác (C) cùng dòng với trống Cha (A) (ví dụ: em trai, anh em họ của trống A). Hoặc giữ trống F1 (AB) hay nhất, cho lai với một con mái (D) cùng dòng với mái Mẹ (B).
- Mục đích: Vẫn giữ được huyết thống, củng cố gen trội, nhưng giảm thiểu rủi ro lỗi gen so với Inbreeding.
Quá trình này lặp đi lặp lại qua nhiều thế hệ (F2, F3, F4). Ở mỗi thế hệ, bạn phải làm song song với Bước 3.
Bước 3: “Chọn” và “Lọc” – Nghệ Thuật Tàn Nhẫn Của Người Tạo Dòng
Đây là lý do 90% người tạo dòng thất bại. Họ “tiếc” gà. Họ giữ lại những con gà “tàm tạm”. Kinh nghiệm của tôi là: Tạo dòng là quá trình loại bỏ không ngừng.
Tôi chia quy trình tuyển chọn làm 3 đợt nghiêm ngặt cho mỗi lứa gà:
Đợt 1: Lúc 2 tháng tuổi
Khi gà con bằng nắm tay, vảy chân đã nổi rõ. Tôi sẽ kiểm tra:
- Sức khỏe: Con nào yếu ớt, chậm chạp, lông xơ xác -> Loại.
- Dáng: Con nào dị tật, cổ vẹo, lườn vẹo -> Loại.
- Vảy: Quan sát kỹ vảy chân. Con nào dính vảy xấu (Cán Trên, Cán Dưới, Khai Hậu, Nát Hậu, Dặm Ngoại…) -> Loại ngay lập tức, đừng tiếc. Chỉ giữ lại những con có vảy tốt (Hai Hàng Trơn, Vảy Qui, Án Thiên…).
Đợt 2: Lúc 7 tháng tuổi
Gà lúc này bắt đầu trổ mã, gáy rõ. Tôi sẽ bắt ra xổ thử lần đầu.
- Xổ thử: Cho xổ với gà đồng lứa (tuyệt đối không xổ với gà đã thắng trận, dễ bị “bể” gà tơ). Quan sát lối đá, sự nhanh nhẹn.
- Lắc tích: Xổ xong, tiến hành “lắc tích” (cắt bỏ tích) ngay khi gà còn mệt, nó sẽ ít đau và ít chảy máu hơn.
Đợt 3: Lúc 9-10 tháng tuổi (Quyết định)
Sau khi gà lành tích và cứng cáp, tôi xổ thử lần 2. Lần này có thể xổ với gà đã có kinh nghiệm (nhưng phải bịt cựa cẩn thận).
Đây là lúc đánh giá “tuyệt chiêu”. Tôi tìm kiếm những con có đòn lối rõ rệt:
- Sỏ: Cắn mồng rồi tung đòn vào cổ.
- Mé: Đá thốc vào mang tai, vào mặt.
- Xạ: Tung đòn bất ngờ vào cần cổ, mặt.
- Hồi Mã Thương: Giả thua chạy rồi quay lại đá đòn trí mạng (loại này cực hiếm, là linh kê).
Bước 4: Công Phu Chăm Sóc – Biến Gà Dòng Thành “Chiến Kê”
Di truyền tốt (dòng) là điều kiện cần, nhưng “công phu” chăm sóc mới là điều kiện đủ. Một con gà dòng tốt mà nuôi dưỡng cẩu thả thì cũng thành gà bỏ đi.
Chế độ nuôi gà chiến mà tôi áp dụng bao gồm:
- Dinh dưỡng: Đảm bảo đủ protein (thịt bò, lươn, trùn, dế) và năng lượng (lúa, ngũ cốc). Chế độ ăn cho gà đá khác hoàn toàn gà thịt.
- Tập Luyện:
- Quần sương: Thả gà đi lại tự do trong sương sớm (khoảng 4-5 giờ sáng) để hít khí trời, giúp gân cốt dẻo dai.
- Uống nước khuya: Tập cho gà thức giấc uống nước vào ban đêm. Lâu dần cần cổ sẽ nở nang, mạnh mẽ.
- Dầm cẳng: Ngâm chân gà trong nước thuốc (nước tiểu trẻ em, nghệ, muối…) để giúp chân rắn chắc, chịu đòn tốt.
- Vô nghệ: “Vô nghệ” (xoa bóp bằng nghệ già đâm nhuyễn) vào các vùng da (cổ, đùi, hông) để da dày lên, săn chắc, giảm thương tích khi ra trường.
Kết Luận
Như vậy, bạn có thể thấy, tạo ra một dòng gà chọi là một công trình vô cùng phức tạp. Nó đòi hỏi bạn phải là một nhà khoa học (hiểu về di truyền), một nghệ sĩ (có mắt nhìn gà) và một người kiên nhẫn tột độ (theo đuổi 3-5 năm).
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ) Về Tạo Dòng Gà Chọi
1. Tại sao nói “gà giống mẹ” mà không phải giống cha?
Đây là kinh nghiệm đúc kết ngàn đời. Con cha di truyền đòn thế, nhưng con mẹ di truyền “gan” (độ lỳ, khả năng chịu đòn). Một con gà đá hay đến mấy mà nhát gan, chịu đòn kém thì cũng vô dụng. Vì vậy, nền móng của một dòng gà hay luôn phải bắt đầu từ một con mái nòi lỳ lợm xuất sắc.
2. Gà tôi có vảy rất tốt (vảy linh) mà sao đá vẫn thua?
Vảy tốt, gen tốt (dòng) mới là 50% của chiến thắng. 50% còn lại là “công phu” chăm sóc. Gà có vảy tốt mà bạn nuôi không đúng cách, không quần sương, không vô nghệ, dinh dưỡng kém, thì ra trường nó vẫn thua con gà vảy thường nhưng được nuôi dưỡng kỹ lưỡng. Gà linh mà chăm sóc cẩu thả cũng thành gà thường.
3. Gà “linh kê” và “gà dòng” khác nhau thế nào?
Gà “linh” (linh kê) thường là những đột biến gen hiếm có (như Tử Mị, Lông Voi, Nhật Nguyệt). Chúng rất hiếm, nghìn con mới có một, và thường là báu vật không ai bán, nhưng khả năng di truyền lại không ổn định. Ngược lại, “gà dòng” là kết quả của một quá trình lai tạo, chọn lọc có tính toán của con người để tạo ra sự ổn định. Mục tiêu của sư kê là tạo ra “gà dòng” chứ không phải đi tìm “gà linh”.
